|
XX
lecie działalności Towarzystwa im. Stanisława Mikołajczyka
Tak
to się zaczęło…
Pomysł utworzenia organizacji, która zajęłaby się przywróceniem Stanisławowi Mikołajczykowi prawdziwego wizerunku, zniekształconego przez komunistyczną propagandę narodził się w Instytucie Wincentego Witosa z siedzibą w Poznaniu. Stowarzyszenie to w 1981 roku utworzyła grupa byłych żołnierzy Batalionów Chłopskich i członków Polskiego Stronnictwa Ludowego z lat 1945-1947. Do Instytutu należeli m.in. Tadeusz Nowak – były komendant X Okręgu BCh, wiceprezes Zarządu Wojewódzkiego PSL w Poznaniu po 1945 r., Stanisław Zbierski - zastępca Tadeusza Nowaka z czasów BCh, prof. Józef Burszta, Edward Dębowski, Stanisław Sworowski. Sprawę utworzenia nowego towarzystwa rozważano w gronie prezydium Komisji Historycznej WK ZSK, której przewodził Edward Dębowski i Komisji Ideowo-Wychowawczej z przewodniczącym Kazimierzem Fedykiem, a także w Instytucie W. Witosa. W dniu 14 grudnia 1988 r. w Poznaniu przy ulicy Dąbrowskiego 77 na wspólne posiedzenie tychże Komisji przybyli: Andrzej Bobrowski, Wiktor Bogusławski, Janusz Buca, Włodzimierz Chmielnik, Edward Dębowski, Kazimierz Fedyk, Wojciech Jankowiak, Stanisław Kędzierski, Zygmunt Kruś, Andrzej Moniak, Tadeusz Nowak, Edmund Nożewnik, Przemysław Pacia, Leszek Praczyk, Józef Ratajczyk, Ryszard Siwecki, Marek Staszak, Wojciech Szczepkowski, Marian Widera, Roman Zbierski. Po dyskusji jednogłośnie przyjęli uchwałę o powołaniu Towarzystwa im. Stanisława Mikołajczyka. W tym samym dniu odbyło się zebranie członków – założycieli Towarzystwa. Prezesem Zarządu został Tadeusz Nowak, wiceprezesem Edward Dębowski, sekretarzem Stanisław Kędzierski, skarbnikiem Leszek Praczyk. 16 stycznia 1989 r. Towarzystwo zostało wpisane przez Wydział Społeczno-Administracyjny Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu do rejestru stowarzyszeń i związków pod numerem 154. Najważniejsze inicjatywy Pomnik Program działania Zarządu Towarzystwa, przyjęty w styczniu 1989 r. zawierał zamiar budowy pomnika Stanisława Mikołajczyka . Z inicjatywy Towarzystwa Kongres PSL „Odrodzenie” 28 listopada 1989 r. podjął uchwałę o uczczeniu Stanisława Mikołajczyka m. in. przez ufundowanie pomnika w Poznaniu ze składek ludowców. Po śmierci Tadeusza Nowaka (10.02.1994 r.) na Walnym Zgromadzeniu Przedstawicieli, które odbyło się 16 kwietnia 1994 r. wybrano nowe władze Towarzystwa. Prezesem został Edward Dębowski, wiceprezesami Andrzej Skałecki i Michał Karalus, sekretarzem Stanisław Kędzierski, skarbnikiem Eugeniusz Pacia. Walne Zgromadzenie zobowiązało nowo wybrane władze do podjęcia prac związanych z lokalizacją i budową pomnika Stanisława Mikołajczyka. Powołano czteroosobowy zespół w składzie: Edward Dębowski, Wojciech Jankowiak, Stanisław Kędzierski i Andrzej Skałecki, który zajął się wszystkimi sprawami formalno-technicznymi związanymi z budową pomnika. Dla sprawnego przebiegu wszystkich prac i przygotowania uroczystości odsłonięcia pomnika Towarzystwo im. Stanisława Mikołajczyka zaproponowało dwa komitety: Honorowy i Organizacyjny. Przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego został Eugeniusz Pacia. Komitet Honorowy, który powstał 16 sierpnia 1996 r., składał się z 53 osób. Przewodniczącym został marszałek Sejmu RP Józef Zych, jego zastępcą Jan Olejniczak, sekretarzem Edward Dębowski. W składzie Komitetu znaleźli się m. in. marszałek Senatu RP, prezes PSL, władze województwa poznańskiego i miasta Poznania, Metropolita Poznański, dowódca Garnizonu Poznańskiego Wojska Polskiego, działacze PSL z okresu powojennego, przedstawiciele wszystkich opcji politycznych mających swoje siedziby lub oddziały w Poznaniu, szefowie związków zawodowych, prezesi organizacji samorządu rolniczego. Sprawa pomnika Stanisława Mikołajczyka stała ponad podziałami. Dnia 16 sierpnia 1996 r. odbyło się uroczyste wmurowanie aktu erekcyjnego pod pomnik Stanisława Mikołajczyka. Akt ten podpisali: Józef Zych, Waldemar Pawlak, Adam Struzik i Włodzimierz Łęcki. Odsłonięcie pomnika nastąpiło dnia 4 maja 1997 r. w Poznaniu na skwerze przy Aleji Niepodległości 16 (przed Urzędem Wojewódzkim) i było połączone z ogólnopolskimi obchodami Święta Ludowego. Pomnik odsłonił Marian Mikołajczyk – syn Stanisława Mikołajczyka, a poświęcenia dokonał ks. abp Juliusz Paetz. Przemówienia okolicznościowe wygłosili: marszałek Sejmu Józef Zych, prezes Waldemar Pawlak, przedstawiciel PSL w Kanadzie Franciszek Moskal oraz Marian Mikołajczyk. Po ceremonii odsłonięcia i poświęcenia w Teatrze Wielkim w Poznaniu odbyła się akademia z okazji Krajowego Święta Ludowego 1997. Uroczystość zakończyło oratorium „Quo Vadis?” Feliksa Nowowiejskiego w wykonaniu chóru i orkiestry Teatru Wielkiego pod batutą prof. Stefana Stuligrosza. Ponadto z inicjatywy działaczy z różnych oddziałów Towarzystwa wybudowano dwa pomniki oraz popiersie Patrona: Pomnik Stanisława Mikołajczyka w Dobrzycy (pierwszy pomnik Stanisława Mikołajczyka w Polsce), Pomnik Stanisława Mikołajczyka w Międzylesiu, Popiersie Stanisława Mikołajczyka w Muzeum Narodowym Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie. W okresie od roku 1986 do 2002 odsłonięto 16 tablic poświęconych Stanisławowi Mikołajczykowi. Większość z nich przypomina o jego obecności w Wielkopolsce, o działalności w Polskim Stronnictwie Ludowym, w kółkach rolniczych o organach administracji samorządowej. Sprowadzenie prochów Stanisława i Cecylii Mikołajczyków do Polski Kolejną inicjatywą Towarzystwa, która miała za zadanie uczcić postać Stanisława Mikołajczyka było sprowadzenie jego prochów do kraju. Uchwały w tej sprawie zostały podjęte przez ówczesne najwyższe władze PSL, a wolę sprowadzenia prochów Prezesa PSL potwierdził Kongres Jedności PSL 5 maja 1990 r. Staraniem Zarządu Towarzystwa w lipcu 1995 r. grupa posłów PSL zgłosiła do marszałka Sejmu projekt uchwały w sprawie sprowadzenia prochów Stanisława Mikołajczyka do kraju. 25 sierpnia 1995 r. Sejm RP podjął uchwałę, w której czytamy: „Sejm Rzeczypospolitej składa hołd ś.p. Stanisławowi Mikołajczykowi, Prezesowi Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej na emigracji i wicepremierowi Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej. Jego patriotyzm oraz gotowość oddania życia dla Polski świadczą o tym, że zasługuje On na to, aby Jego Zwłoki znalazły godne miejsce w Ojczyźnie. Sprowadzenie prochów Stanisława Mikołajczyka stworzy okazję społeczeństwu polskiemu do oddania Mu należnego hołdu, czci i pamięci, na które w pełni zasłużył. ”Uchwała ta nadała staraniom o sprowadzenie prochów Stanisława Mikołajczyka wymiar ogólnopaństwowy. W sierpniu 1994 r. Zarząd Główny Towarzystwa zwrócił się do prymasa Polski ks. Kard. Józefa Glempa o wyrażenie zgody na złożenie prochów Stanisława Mikołajczyka w Krypcie Zasłużonych Archikatedry św. Jana w Warszawie. Niestety, pomimo usilnych starań nie wyrażono zgody na pochówek w Archikatedrze Warszawskiej. Wobec takiej decyzji Towarzystwo próbowało znaleźć miejsce dla prochów Premiera w Archikatedrze Gnieźnieńskiej, a kiedy i te starania okazały się bezowocne, zaproponowano złożenie prochów w Krypcie Zasłużonych Wielkopolan przy kościele św. Wojciecha w Poznaniu. Niestety i ta propozycja nie uzyskała przyzwolenia. W tej sytuacji Zarząd Główny Towarzystwa, uzyskując zgodę władz miejskich na pochówek na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan rozpoczął starania o zgodę Mariana Mikołajczyka na złożenie prochów rodziców w tym miejscu. Marian Mikołajczyk taką zgodę wyraził dopiero w sierpniu 1999r. Wówczas niezwłocznie przystąpiono do załatwiania niezbędnych spraw związanych z pochówkiem. Powołano Komitet Honorowy Sprowadzenia Prochów Stanisława Mikołajczyka z marszałkiem Sejmu Maciejem Płażyńskim na czele. Opiekę nad sprowadzeniem prochów i uroczystością pogrzebową roztoczył Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski. Organizacją uroczystości w Stanach Zjednoczonych zajęła się Ambasada RP w Waszyngtonie oraz Wydział Kongresu Polonii Amerykańskiej w metropolii waszyngtońskiej. Uroczystości pogrzebowe rozpoczęły się 1 czerwca 2000 r. o godz. 9.00 w Katedrze św. Mateusza w Waszyngtonie. Wcześniej do świątyni przewieziono trumny z prochami Stanisława i Cecylii Mikołajczyków, które ekshumowano na cmentarzu Mount Olivyet w Waszyngtonie. W nabożeństwie uczestniczyli: Danuta i Marian Mikołajczykowie, delegacja Sejmu RP z wicemarszałkiem Franciszkiem J. Stefaniukiem i wicemarszałkiem Stanisławem Zającem, prezesem PSL Jarosławem Kalinowskim, posłami Stanisławem Kalembą i Józefem Gruszką. W uroczystościach uczestniczył także prezes Towarzystwa im. Stanisława Mikołajczyka Edward Dębowski, Prezes Kongresu Polonii Amerykańskiej i Związku Narodowego Polskiego Edward Moskal wraz z członkami Rady Dyrektorów Kongresu, pracownicy Ambasady RP, liczne grono ludowców działających w Stanach Zjednoczonych, kompania honorowa wojsk USA oraz Polski Legion amerykańskich weteranów. W godzinach popołudniowych delegacja Sejmu przejęła doczesne szczątki małżeństwa Mikołajczyków i samolotem udała się do Warszawy. Dnia 2 czerwca o godz. 11.30 rozpoczęły się oficjalne uroczystości pogrzebowe na dziedzińcu Zamku Królewskiego w Warszawie. Wzięli w nich udział: marszałek Sejmu RP Maciej Płażyński, marszałek Senatu RP Alicja Grześkowiak, szef Kancelarii Prezydenta RP Ryszard Kalisz, minister Obrony Narodowej Janusz Onyszkiewicz. Przybyli też dawni współpracownicy Stanisława Mikołajczyka oraz delegacje ludowców z całego kraju. Minister Ryszard Kalisz, w imieniu Prezydenta RP udekorował trumnę Stanisława Mikołajczyka Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski. Trumnę umieszczono w Sali Rycerskiej Zamku Królewskiego, gdzie wystawiono warty honorowe żołnierzy Wojska Polskiego i ludowców. Po południu ludowcy przenieśli trumnę Stanisława Mikołajczyka do Archikatedry Warszawskiej. Nazajutrz, 3 czerwca o godz. 10.00 Prymas Polski ks. kard. Józef Glemp odprawił mszę św., w której uczestniczyli członkowie najbliższej rodziny Stanisława Mikołajczyka, przedstawiciele Rządu RP z premierem Jerzym Buzkiem na czele, przedstawiciele parlamentu, władze PSL, ponad 200 pocztów sztandarowych oraz ponad 1500 działaczy i sympatyków ruchu ludowego. Po mszy św. trumnę Premiera złożono na lawecie armatniej i kondukt żałobny ruszył w stronę placu Zamkowego. Dnia 3 czerwca szczątki Stanisława i Cecylii Mikołajczyków na lotnisku Ławica w Poznaniu powitała z honorami wojskowymi oficjalna delegacja w składzie: marszałek województwa wielkopolskiego Stefan Mikołajczak, wicemarszałek województwa wielkopolskiego Wojciech Jankowiak, wojewoda Maciej Musiał, dowódca Garnizonu Poznań gen. Krzysztof Pajewski i wiceprezes Towarzystwa Andrzej Skałecki. Kondukt przejechał głównymi ulicami Poznania na plac Wolności, gdzie odbyło się uroczyste powitanie doczesnych szczątków ś. p. Stanisława i Cecylii Mikołajczyków, na które przybyli: marszałek Stefan Mikołajczak, wojewoda Maciej Musiał, prezydent Ryszard Grobelny, prezes ZW PSL Stanisław Kalemba, hierarchowie kościelni z Metropolitą Poznańskim ks. abp. Juliuszem Paetzem, członkowie Towarzystwa im. Stanisława Mikołajczyka z prezesem Edwardem Dębowskim, organizacje młodzieżowe, kombatanckie, ludowcy, mieszkańcy Poznania. Po powitaniach trumny w orszaku przeniesiono do Muzeum Narodowego, gdzie wystawiono warty honorowe i do późnych godzin wieczornych Wielkopolanie oddawali hołd ś. p. Stanisława i Cecylii Mikołajczykom. Następnego dnia, w niedzielę 4 czerwca ostatnie pożegnanie Mikołajczyków przerodziło się w wielką manifestację ludowców. W przemarszu do Katedry Poznańskiej wzięło udział ponad 10 tysięcy osób z całego kraju. O godz. 12.15 w Katedrze Poznańskiej rozpoczęła się msza św. żałobna. Z Katedry przewieziono trumny na Cmentarz Zasłużonych Wielkopolan. Po uroczystych pożegnaniach Waldemar Pawlak przekazał wyrazy szacunku działaczom Towarzystwa im. Stanisława Mikołajczyka za konsekwencję w dążeniu do sprowadzenia doczesnych szczątków ś. p. Stanisława i Cecylii Mikołajczyków do Polski. Syn Stanisława, Marian Mikołajczyk dziękował Sejmowi za uchwałę umożliwiającą sprowadzenie prochów Rodziców do kraju. Stanisław Mikołajczyk po latach tułaczki wrócił na ostateczny spoczynek w ojczystej ziemi. Zaduszki Mikołajczykowskie Pomysł obchodzenia Zaduszek Mikołajczykowskich narodził się w Dobrzycy, gdzie odbywają się one od 1991 r. Pomysłodawcą tych Zaduszek był Michał Karalus. Od 1997r. organizowane są w Poznaniu i w Międzylesiu, a od 2001r. również w Wągrowcu. W 2006r. przyjęły nazwę Wielkopolskich Zaduszek Mikołajczykowskich. Zaduszki organizowane są w grudniu - miesiącu śmierci Stanisława Mikołajczyka. Wszystkie uroczystości rozpoczyna msza św., w której uczestniczą członkowie Towarzystwa, władze PSL, działacze samorządowi oraz poczty sztandarowe. W Dobrzycy Zaduszki poprzedza składanie kwiatów pod pomnikiem Stanisława Mikołajczyka na rynku. Następnie działacze PSL zapraszają do miejscowego domu kultury na uroczyste spotkanie poświęcone Patronowi. W Poznaniu, w rocznicę śmierci Stanisława Mikołajczyka delegacje PSL, władz administracyjnych i samorządowych składają kwiaty pod pomnikiem Stanisława Mikołajczyka przy al. Niepodległości 16, a następnie na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan na grobowcu Stanisława i Cecylii Mikołajczyków. Od kilku lat uroczystości rozpoczyna msza św. w kościele pw. św. Wojciecha. Po mszy św. i modlitwie przy grobowcu odbywają się spotkania, podczas których zasłużeni działacze otrzymują medale im. Stanisława Mikołajczyka. Od 2004 r. spotkania te przyjęły formę konferencji naukowych. W Międzylesiu działacze PSL i Towarzystwa składają przed pomnikiem Stanisława Mikołajczyka kwiaty i odmawiają modlitwę za duszę Patrona. W Wągrowcu działacze PSL i Towarzystwa składają kwiaty przed tablicą pamiątkową na gmachu starostwa powiatowego. Sesje naukowe W okresie 20 lat istnienia Towarzystwa przygotowano 12 sesji naukowych, poświęconych Stanisławowi Mikołajczykowi. Placówkami, które sprawowały patronat nad sesjami były: Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM w Poznaniu, Zakład Historii Ruchu Ludowego oraz Muzeum Historii Ruchu Ludowego. Szkoły W latach 1995 – 2002 trzynaście szkół w Polsce przyjęło Stanisława Mikołajczyka za swego Patrona. Są to szkoły:
W dniu 10 listopada 2008 r. nastąpiło uroczyste nadanie imienia Stanisława Mikołajczyka oraz wręczenie sztandaru szkołom wchodzącym w skład Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w Wągrowcu. Biegi i wyścigi kolarskie W celu popularyzacji miejscowości związanych ze Stanisławem Mikołajczykiem oraz upowszechnienia biegów masowych i kolarstwa Towarzystwo, przy współudziale samorządów gminnych organizowało również wiele imprez sportowych. I Bieg Mikołajczykowski odbył się 9 czerwca 2001 r. na trasie Wałków – Dobrzyca i Strzyżew – Dobrzyca oraz wokół rynku w Dobrzycy. Dotychczas odbyły się cztery biegi upamiętniające Patrona. Pierwszy wyścig kolarski odbył się 29 lipca 2001r. na trasie Ostrów Wlkp.– Raszków – Krotoszyn – Rozdrażew – Koźmin – Wałków – Borzęcice – Galew – Strzyżew – Dobrzyca. W następnych latach zorganizowano również kryterium uliczne w Dobrzycy. Oddziały Towarzystwa Według stanu na dzień 31 marca 2008 r. Towarzystwo liczyło 139 członków, zgromadzonych w 10 oddziałach. Osiem oddziałów ma swą siedzibę na terenie województwa wielkopolskiego, dwa na terenie województwa mazowieckiego.
Obecne władze Towarzystwa Zarząd Główny stanowią: prezes Wojciech Jankowiak, wiceprezesi: Andrzej Skałecki i Michał Karalus, sekretarz Stanisław Kędzierski, skarbnik Tadeusz Nowak, członkowie Zarządu: Arkadiusz Błochowiak, Karol Matuszak, Eugeniusz Pyrzyński, Henryka Witucka. Główna Komisja Rewizyjna: przewodniczący Przemysław Pacia, zastępca przewodniczącego Stanisław Pietrzak, członek Tadeusz Olejniczak. Główny Sąd Koleżeński: przewodniczący Jan Grzesiek, członkowie: Jan Banach, Kajetan Błaszczyk, Kazimierz Maciejewski, Przemysław Majchrzak. W dniu 7 kwietnia 2001 r. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Przedstawicieli nadało godność Prezesa Honorowego Towarzystwa imienia Stanisława Mikołajczyka Edwardowi Dębowskiemu. Na cały dorobek Towarzystwa im. Stanisława Mikołajczyka składa się aktywność wielu członków oraz znaczące przedsięwzięcia kolejnych składów Zarządu Głównego oraz zarządów oddziałów. Wszyscy pracowali społecznie. Realizacja wielu zadań była możliwa dzięki wsparciu władz i członków Polskiego Stronnictwa Ludowego, organizacji samorządu rolniczego, kółek rolniczych, władz administracyjnych i samorządowych województwa wielkopolskiego. Dwudziestoletnia działalność Towarzystwa im. Stanisława Mikołajczyka była oparta na uchwałach walnych zgromadzeń przedstawicieli oraz walnych zebrań członków oddziałów Towarzystwa. Ich realizacja ściśle wiąże się z jego pierwotnym założeniem, zapisanym w statucie: „celem Towarzystwa jest upowszechnianie znajomości postaci i roli Stanisława Mikołajczyka jako męża stanu, w tym jego działalności społeczno-politycznej w okresie od II Rzeczypospolitej, na emigracji w latach II wojny światowej, w Tymczasowym Rządzie Jedności Narodowej i Polskim Stronnictwie Ludowym po 1945 r. oraz działalności na emigracji po 1947 r.” W oparciu o publikację Zarządu Głównego Towarzystwa im. Stanisława Mikołajczyka pt. „Odsłanianie kart pamięci. XX lat działalności Towarzystwa im. Stanisława Mikołajczyka 1988 – 2008”, Poznań 2008, opracowała Izabela Kalemba-Fludra. |